ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
745
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
فامّا آن جيزها كى طبيعى بوند بدان توان شناختن كه خداوندان ( f . 595 ) سودا را افتذ اعنى انكسها را كه مزاج ايشان سودائى بوذ و مر كهول را ، و بوذ كه مر خداوندان مزاج خشك را نيز افتد جن سوخته كردذ « 1 » اخلاط ايشان « 1 » و به تير ماه افتذ و بشهرهاى سردسير و بدان جايكاهها كى سنك و كوه دارذ و آبهاشان غليظ بوذ ، و « 2 » شناخته آيذ از ان « 2 » كارها كنه طبيعى بوند اعنى نه محدود بوند كز « 3 » بس تدبيرهاء سودائى افتذ و به كار داشتن غذاهاء سودائى جن ماهى شور و كوشت كاو و اشتر و اسب و « 4 » شكاريهاى « 4 » كوهى و عدس و كرنب و بنير « 5 » كهن « 6 » و با تنكان خاصّه ، و شناخته آيذ از كارهاء كه بيرون از طبيعى « 7 » بوند اعنى اعراض اين تب ، كه « 7 » اين تب « 8 » بيشتر از سوختن اخلاط ايذ اعنى سوختن خون و صفرا و بلغم ، « 9 » جى اخلاط جن ببوسند « 9 » از آنجا تبها آيذ كوناكون ، و بوذ كى سوداء طبيعى بوسذ و زو اين تب بيايذ و لكن بنادره بوذ ، و خون را دو جزو بوذ يكى تنك لطيف و ديكر سطبر « 10 » غليظ ، اكر آن تنك بوسذ ازو تبهاء صفرائى آيذ ، و كر « 11 » ان غليظ بوسذ « 12 » ازو اين تب ربع ايذ ، و كر بلغم بريان شوذ و سطبر كردذ و ببوسذ ازو نيز اين تب آيذ « 13 » ، و علاج هر يكى ازين تبها ديكركونه « 14 » بوذ ، و بوذ كى از بس بيماريهاى سبرز اين تب بيايذ و سبب او آن بوذ كه سبرز نتوانذ سودا را « 15 » بخويشتن كشيذن و سودا با خون بمانذ « 16 » و ببوسذ و زو « 17 » تب ربع آيذ ، يا
--> ( 1 - 1 ) - ف : اخلاطشان ( 2 - 2 ) - ف : نيز شناخته ايذ از ( 3 ) - ف : كه از ( 4 - 4 ) - ف : شكارجيها ( 6 - 5 ) - ف : تر ( 6 ) - « ب ه » و « م » : و تيز ( 7 - 7 ) - ف : بوذ اعنى اعراض ( 8 ) - ب ه : از بس تبهاء ديكر ايذ و سبب اين ان بود كى ( 9 - 9 ) - ف : افزوده . چه اين اخلاط چن پوسذ ( 10 ) - ف : افزوده . و ( 11 ) - ف : و اكر ( 12 ) - ف : بپوسذ ( 13 ) - ب ه : اعنى ربع و اكر صفرا بريان شود و سطبر شوذ و ببوسذ ازو تب ربع . . . ( 14 ) - ف : افزوده . كونه ( 15 ) - ف : « را » ندارد ( 16 ) - ب ه : انجا ( 17 ) - ف : افزوده . اين